പല വർണ്ണങ്ങളിലുള്ള പുസ്തകങ്ങളും ബാഗും സ്കൂളും പഠനവുമെല്ലാം ആസ്വദിച്ച് നടന്ന മോണിക്കയുടെ പതിനാലാം വയസ്സിൽ ‘അവളുടെ ഭാവി മറ്റൊരാൾ തീരുമാനിച്ചു കഴിഞ്ഞു’ എന്ന് വീട്ടുകാർ പറഞ്ഞത് അവൾ കേട്ടത് വലിയ ഞെട്ടലോടെയായിരുന്നു. പഠിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹത്തെ വീട്ടുകാർ പൂർണ്ണമായും എതിർത്തു. ‘ആൺകുട്ടികളാണ് കുടുംബത്തിന്റെ വിളക്ക്’ എന്ന ചിന്താഗതി നിലനിൽക്കുന്ന സമൂഹത്തിൽ, പെൺകുട്ടികളുടെ അഭിപ്രായങ്ങൾക്കും ആഗ്രഹങ്ങൾക്കും സ്വപ്നങ്ങൾക്കും യാതൊരു വിലയും കൽപ്പിക്കപ്പെട്ടിരുന്നില്ല. വിവാഹം എന്നത് സ്വന്തം ഇഷ്ടപ്രകാരമുള്ള ഒന്നല്ല, മറിച്ച് കുടുംബത്തിന്റെ തീരുമാനമാണെന്ന് അവൾ മനസ്സിലാക്കി. എന്നാൽ, തന്റെ ജീവിതം അവിടംകൊണ്ട് അവസാനിക്കില്ലെന്ന് മോണിക്ക ഉറപ്പിച്ചു. വിവാഹത്തിന്റെയും കുടുംബപരമായ ഉത്തരവാദിത്തങ്ങളുടെയും പേരിൽ ഒരു പെൺകുട്ടിയുടെ ജീവിതം തളയ്ക്കപ്പെടരുതെന്ന് ആഗ്രഹിച്ച അവൾ, ആ അവസ്ഥയോട് പൊരുതാൻ തീരുമാനിച്ചു. അതിനായി അവൾ വീടുവിട്ടിറങ്ങി. വർഷങ്ങൾക്കിപ്പുറത്ത്, ഇന്ന് 35-ാം വയസ്സിൽ, അതേ അവസ്ഥയിലൂടെ കടന്നുപോകുന്ന ഒട്ടനവധി സ്ത്രീകൾക്ക് താങ്ങും തണലുമായി ഒപ്പമുണ്ട് മോണിക്ക.
എന്താണ് ‘അട്ട-സട്ട’ (Atta-Satta) സമ്പ്രദായം?
രാജസ്ഥാന്റെ ചില ഭാഗങ്ങളിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് ബാർമർ, ബിക്കാനീർ, ജോധ്പൂർ തുടങ്ങിയ മരുഭൂമി ജില്ലകളിൽ ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്ന ഒരു വിവാഹ സമ്പ്രദായമാണ് ‘അട്ട-സട്ട’. ജോധ്പൂർ കേന്ദ്രമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ‘സംഭാലി ട്രസ്റ്റിന്റെ’ (Sambhali Trust) സ്ഥാപകൻ ഗോവിന്ദ് സിംഗ് റാത്തോഡ് ഇതിനെക്കുറിച്ച് വിശദീകരിക്കുന്നത് ഇങ്ങനെയാണ്:
“ഒരു കുടുംബത്തിലെ മകളെ മറ്റൊരു കുടുംബത്തിലേക്ക് വിവാഹം ചെയ്തു കൊടുക്കുമ്പോൾ, ആ കുടുംബത്തിലെ പെൺകുട്ടിയെ ഇങ്ങോട്ടുള്ള മകനോ കുടുംബത്തിലെ മറ്റൊരു പുരുഷനോ വിവാഹം കഴിക്കുന്ന രീതിയാണിത്. ഈ രണ്ട് വിവാഹങ്ങളും ഒരുമിച്ചാണ് ഉറപ്പിക്കുന്നത്. ഒരിടത്ത് എന്തെങ്കിലും പ്രശ്നമുണ്ടായാൽ അത് മറ്റേ വിവാഹത്തെയും ബാധിക്കും.” ഇതൊരു വെറും വിവാഹക്കച്ചവടമല്ല, മറിച്ച് പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെട്ട ഒരു കെണിയാണ്.
ഒരു കുടുംബത്തിലെ പെൺകുട്ടി ഭർത്താവിനെ ഉപേക്ഷിച്ചു പോയാൽ, പ്രതികാരമെന്നോണം മറ്റേ കുടുംബത്തിലെ പെൺകുട്ടിയെയും തിരിച്ചയക്കാൻ ഈ സമ്പ്രദായം ഉപയോഗിക്കുന്നു. വിവാഹച്ചെലവുകളും സ്ത്രീധനവും ഒഴിവാക്കാനാണ് കുടുംബങ്ങൾ ഈ മാർഗം സ്വീകരിക്കുന്നത്. എന്നാൽ, ഒരിക്കലും തങ്ങൾ ചെയ്യാത്ത ഒരു കരാറിന്റെ പേരിൽ പെൺകുട്ടികൾ വലിയ വില നൽകേണ്ടി വരുന്നു. 19 വയസ്സുള്ള പെൺകുട്ടികളെ പോലും 50-ഉം 60-ഉം വയസ്സുള്ള പുരുഷന്മാർക്ക് വിവാഹം ചെയ്തു കൊടുക്കുന്ന സാഹചര്യങ്ങളും ഇതിലൂടെ ഉണ്ടാകുന്നുണ്ട്. രാജസ്ഥാൻ ഹൈക്കോടതി പോലും ഈ സമ്പ്രദായത്തെ ‘പരസ്പരമുള്ള ബന്ദിയാക്കൽ’ (Mutual hostage-taking) എന്നാണ് വിശേഷിപ്പിച്ചത്.
നിശ്ശബ്ദതയുടെ ചങ്ങലയൊടച്ച മോണിക്ക
കുട്ടിക്കാലത്ത് പഠനം നിഷേധിക്കപ്പെട്ട മോണിക്ക, തന്റെ സ്വപ്നങ്ങൾ സാക്ഷാത്കരിക്കാൻ വലിയ പോരാട്ടമാണ് നടത്തിയത്. പിന്നീട് രാജസ്ഥാൻ സർക്കാരിന്റെ മികച്ച വിജയം നേടുന്ന വിദ്യാർഥിനികൾക്കുള്ള ‘ഗാർഗി പുരസ്കാരം’ നേടി അവൾ തന്റെ കഴിവ് തെളിയിച്ചു. ആ പുരസ്കാരം വാങ്ങാൻ പോകാൻ മടിച്ച മോണിക്കയോട്, ഗോവിന്ദ് സിംഗ് റാത്തോഡ് പറഞ്ഞു: “പോകൂ, അമ്മയെയും കൂടെക്കൂട്ടൂ.” അമ്മയോടൊപ്പം ആ ചടങ്ങിന് പോയത് മോണിക്കയുടെ ജീവിതത്തിൽ വഴിത്തിരിവായി. വർഷങ്ങളായുള്ള ചിന്താഗതികളിൽ മാറ്റംവന്ന അമ്മ ഒടുവിൽ അവളോട് പറഞ്ഞു: “നീ നിന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം ജീവിക്കൂ. ഞാൻ നിന്നെ വിവാഹത്തിന് നിർബന്ധിക്കില്ല.” വർഷങ്ങളായി അവൾ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച ആ വാക്കുകൾ അവളുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ പ്രഖ്യാപനമായിരുന്നു.
ഇന്ന്, താൻ അനുഭവിച്ച അതേ യാതനകളിലൂടെ കടന്നുവരുന്ന സ്ത്രീകൾക്ക് വഴികാട്ടിയാവുകയാണ് മോണിക്ക. “വിദ്യാഭ്യാസവും സാമ്പത്തിക സ്വാതന്ത്ര്യവുമാണ് പ്രധാനം. ചെറുതെങ്കിലും സ്വന്തമായി എന്തെങ്കിലും സമ്പാദിക്കുക. ആരെയും ആശ്രയിക്കാതെ സ്വന്തം തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കാൻ അത് നിങ്ങളെ സഹായിക്കും,” അവൾ പറയുന്നു.
മാറ്റത്തിന്റെ വെളിച്ചമായി സംഭാലി ട്രസ്റ്റ്
പെൺകുട്ടികളെ കൈമാറുന്ന ഈ സമ്പ്രദായത്തിനെതിരെ ബോധവൽക്കരണവും നിയമസഹായവുമായി സംഭാലി ട്രസ്റ്റ് കൂടെയുണ്ട്. അഭയകേന്ദ്രങ്ങളും കൗൺസിലിംഗും നൽകി നൂറുകണക്കിന് സ്ത്രീകൾക്കാണ് ഈ സംഘടന പുതുജീവിതം നൽകിയത്. തന്റെ സഹോദരന്റെ വിവാഹത്തിനായി അട്ട-സട്ട സമ്പ്രദായത്തിലേക്ക് തങ്ങളെ തള്ളിയിടാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ അതിനെതിരെ ശക്തമായി ചെറുത്തുനിന്ന 19 കാരിയായ നിഷയുടെ വാക്കുകൾ തന്നെയാണ് ഇത്തരം ചൂഷണങ്ങൾക്കെതിരെയുള്ള ഏറ്റവും വലിയ മറുപടി: “എനിക്ക് പഠിക്കണം, കല്യാണമല്ല വേണ്ടത്.”
കുടുംബത്തിന്റെയും സമൂഹത്തിന്റെയും സമ്മർദങ്ങൾക്ക് മുന്നിൽ പതറാതെ, സ്വന്തം സ്വപ്നങ്ങൾക്ക് വേണ്ടി നിലകൊണ്ട നിഷയും മോണിക്കയും രാജസ്ഥാനിലെ ആയിരക്കണക്കിന് പെൺകുട്ടികൾക്ക് ഒരു വലിയ മാതൃകയാണ്. പാരമ്പര്യത്തിന്റെ പേരിൽ പെൺകുട്ടികളുടെ ജീവിതം എറിഞ്ഞു കൊടുക്കാനുള്ളതല്ല എന്ന തിരിച്ചറിവാണ് ഇത്തരം ഓരോ പോരാട്ടങ്ങളും സമൂഹത്തിന് നൽകുന്നത്.
