നമ്മുടെ ഒരു തെറ്റ് ആരെങ്കിലും ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുമ്പോൾ പെട്ടെന്ന് ദേഷ്യമോ, ആത്മരക്ഷാപരമായ പ്രതിരോധമോ തോന്നുന്നത് മനുഷ്യസഹജമാണ്. ഇത് കേവലം അഹങ്കാരമോ, അഹന്തയോ കൊണ്ടല്ല, മറിച്ച് സ്വന്തം ആത്മാഭിമാനത്തെയും സ്വയംമതിപ്പിനെയും സംരക്ഷിക്കാൻ മനസ്സ് കാണിക്കുന്ന സ്വാഭാവിക പ്രതികരണമാണെന്നാണ് മനഃശാസ്ത്ര വിദഗ്ധർ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നത്. വിമർശനങ്ങൾ നമ്മെ എന്തുകൊണ്ട് ദേഷ്യപ്പെടുത്തുന്നുവെന്നും, വ്യക്തിബന്ധങ്ങൾ തകരാതെ അവ എങ്ങനെ ഫലപ്രദമായി അവതരിപ്പിക്കാമെന്നും പരിശോധിക്കാം.
വിമർശനങ്ങൾ കേൾക്കുമ്പോൾ മനസ്സ് പ്രതികരിക്കുന്നത് എന്തുകൊണ്ട്?
1. ആത്മാഭിമാനത്തിനേൽക്കുന്ന ഭീഷണി
വിമർശനങ്ങളെ നമ്മുടെ മസ്തിഷ്കം കേവലമൊരു വിവരമായിട്ടല്ല (Information) സ്വീകരിക്കുന്നത്. പകരം, സ്വന്തം കഴിവിനെയോ, ബുദ്ധിയെയോ ചോദ്യം ചെയ്യുന്ന ഒരു ഭീഷണിയായിട്ടാണ് അത് വിലയിരുത്തുന്നത്. മസ്തിഷ്കം ഒരു ശാരീരിക ആക്രമണത്തെ നേരിടുന്നതുപോലെ തന്നെയാണ് മാനസികമായ വിമർശനങ്ങളെയും കാണുന്നത്. അതിനാൽ, സ്വന്തം വ്യക്തിത്വത്തിനും ആത്മാഭിമാനത്തിനും ക്ഷതമേൽക്കാതിരിക്കാൻ മനസ്സ് ഉടനടി ദേഷ്യത്തെ ഒരു ‘പ്രതിരോധ കവചമായി’ (Defense Mechanism) ഉപയോഗിക്കുന്നു.
2. മുൻകാല അനുഭവങ്ങളും അപകർഷതാബോധവും
വിമർശനങ്ങളോടുള്ള നമ്മുടെ വൈകാരികമായ പ്രതികരണങ്ങൾക്കു പിന്നിൽ വ്യക്തിപരമായ അനുഭവങ്ങളും മാനസികാവസ്ഥയുമുണ്ട്.
a. കുട്ടിക്കാലത്തെ മുറിവുകൾ: ചെറുപ്പത്തിൽ തെറ്റുകൾ ചെയ്യുമ്പോൾ കടുത്ത ശിക്ഷയോ, പരിഹാസമോ നേരിടേണ്ടിവന്നവർ മുതിരുമ്പോഴും തിരുത്തലുകളെ ഭയത്തോടെയും ദേഷ്യത്തോടെയും മാത്രമേ കാണൂ. ബാല്യകാലത്തുണ്ടായ കയ്പേറിയ അനുഭവങ്ങൾ മനസ്സിൽ തങ്ങിനിൽക്കുന്നതിനാൽ, മുതിർന്ന ശേഷമുണ്ടാകുന്ന ചെറിയ വിമർശനങ്ങൾ പോലും പഴയ അപമാനത്തിന്റെ ഓർമ്മകളെ വീണ്ടും ഉണർത്താം.
b. അപകർഷതാബോധം: ആത്മാഭിമാനം കുറഞ്ഞ വ്യക്തികൾ ചെറിയ വിമർശനങ്ങളെപ്പോലും തങ്ങളുടെ ആകെ പരാജയമായി തെറ്റിധരിക്കുന്നു. ഒരു തിരുത്തലിലൂടെ സ്വയം മെച്ചപ്പെടാൻ ശ്രമിക്കുന്നതിനു പകരം, ‘ഞാൻ ഒന്നുമല്ലാത്തവനാണ്’ എന്ന തെറ്റായ ചിന്ത അടിവരയിടാനാണ് അവർ ഈ വിമർശനങ്ങളെ ഉപയോഗിക്കുന്നത്.
വിമർശനങ്ങൾ എങ്ങനെ ഫലപ്രദമായി അവതരിപ്പിക്കാം?
വിമർശനം ഉൾക്കൊള്ളുന്നതിലെ പ്രയാസം കേൾക്കുന്നയാളുടെ മാത്രം പ്രശ്നമല്ല, മറിച്ച് അത് പറയുന്ന രീതിയുടെയും കൂടി ഭാഗമാണ്. ആത്മാഭിമാനം വ്രണപ്പെടുത്താതെ കാര്യങ്ങൾ വ്യക്തമാക്കാൻ ഇനിപ്പറയുന്ന രീതികൾ സഹായിക്കും.
1. വ്യക്തിയെയല്ല, പെരുമാറ്റത്തെ മാത്രം ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുക
“നീ എപ്പോഴും തെറ്റ് വരുത്തുന്നു” എന്ന് വ്യക്തിയുടെ സ്വഭാവത്തെ അടച്ചാക്ഷേപിക്കുന്നതിനു പകരം, “ഈ ചെയ്ത പ്രവൃത്തിയിൽ ഒരു തെറ്റുണ്ട്” എന്ന് ആ പ്രത്യേക സാഹചര്യത്തെ മാത്രം ലക്ഷ്യമിട്ട് സംസാരിക്കുക. ഒരു വ്യക്തിയുടെ വ്യക്തിത്വത്തെ വിമർശിക്കുമ്പോൾ അവർ പ്രതിരോധത്തിലാകുന്നു. എന്നാൽ, അവർ ചെയ്ത പ്രവൃത്തിയെ മാത്രം ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുമ്പോൾ, അത് തിരുത്താൻ അവർക്ക് എളുപ്പമാകും.
2. സ്വകാര്യതയും ബഹുമാനവും ഉറപ്പാക്കുക
പരസ്യമായ വിമർശനം സാധാരണ ഗതിയിൽ വ്യക്തിയെ അപമാനിതനും കൂടുതൽ പ്രതിരോധത്തിലുമാക്കും. വ്യക്തിപരമായ ബഹുമാനം നിലനിർത്തിക്കൊണ്ട് സ്വകാര്യമായി തിരുത്തലുകൾ നൽകുന്നത് കേൾക്കുന്നയാൾക്ക് തെറ്റ് മനസ്സിലാക്കാനും സ്വയം തിരുത്താനുമുള്ള നല്ലൊരു അന്തരീക്ഷമൊരുക്കും. മറ്റുള്ളവരുടെ മുന്നിൽ വച്ച് വിമർശിക്കുമ്പോൾ ആളുകൾ തെറ്റിനെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുന്നതിനേക്കാൾ, തങ്ങൾക്ക് നേരിട്ട അപമാനത്തെക്കുറിച്ചാണ് ചിന്തിക്കുന്നത്. സ്വകാര്യമായി പറയുമ്പോൾ ഈ അപമാനഭാരം ഒഴിവാകുന്നു.
വ്യക്തിത്വത്തെ മുറിവേൽപിക്കാതെ, തെറ്റുകളെ മാത്രം ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നതാണ് ഏറ്റവും നല്ല വിമർശനശൈലി. മറ്റുള്ളവരുടെ ആത്മാഭിമാനത്തെ മാനിച്ചുകൊണ്ട് സംസാരിക്കാനും തങ്ങളിലേക്ക് എത്തുന്ന വിമർശനങ്ങളെ സ്വയം മെച്ചപ്പെടാനുള്ള അവസരമായി സ്വീകരിക്കാനും തയ്യാറായാൽ അനാവശ്യ തർക്കങ്ങളും മാനസിക സംഘർഷങ്ങളും ഒഴിവാക്കി വ്യക്തിബന്ധങ്ങൾ കൂടുതൽ ദൃഢമാക്കാൻ സാധിക്കും.
