പത്താം നൂറ്റാണ്ടിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന അർമേനിയൻ സന്യാസിയും കവിയും ദൈവശാസ്ത്രജ്ഞനുമായ നരേക്കിലെ വിശുദ്ധ ഗ്രിഗറി, ആത്മീയ ലോകത്തെ അതുല്യ പ്രതിഭകളിൽ ഒരാളാണ്. എ.ഡി. 950-ൽ ജനിച്ച അദ്ദേഹം തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും ചെലവഴിച്ചത് നരേക് ആശ്രമത്തിലാണ്. 2015-ൽ അർമേനിയൻ വംശഹത്യയുടെ നൂറാം വാർഷിക വേളയിൽ ഫ്രാൻസിസ് മാർപാപ്പ അദ്ദേഹത്തെ ‘സഭയുടെ വേദപാരംഗതൻ’ ആയി പ്രഖ്യാപിച്ചു. ലോകത്തിന്റെ നാനാഭാഗത്തുമുള്ള പാപികൾക്കും ദുഃഖിതർക്കും വേണ്ടി ദൈവത്തോട് മധ്യസ്ഥം വഹിച്ച ഗ്രിഗറിയെ ‘സമാധാനത്തിന്റെ വേദപാരംഗതൻ’ എന്നാണ് മാർപാപ്പ വിശേഷിപ്പിച്ചത്.
വിശുദ്ധ ഗ്രിഗറിയുടെ ഏറ്റവും വിഖ്യാതമായ കൃതിയാണ് ‘വിലാപങ്ങളുടെ പുസ്തകം’ (Book of Lamentations), ഇത് ‘പ്രാർഥനാ പുസ്തകം’ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. എല്ലാം അറിയുന്ന സ്രഷ്ടാവിന് മനുഷ്യന് എന്ത് നൽകാൻ കഴിയും എന്ന ചോദ്യത്തിന് “ഹൃദയത്തിന്റെ നെടുവീർപ്പുകൾ” എന്നാണ് അദ്ദേഹം മറുപടി നൽകിയത്. 95 പ്രാർഥനകൾ അടങ്ങിയ ഈ ഗ്രന്ഥം മനുഷ്യന്റെ ബലഹീനതകളെയും ദൈവത്തിന്റെ അനന്തമായ കാരുണ്യത്തെയും കുറിച്ചുള്ള ആഴമേറിയ ചിന്തകളാണ് പങ്കുവെക്കുന്നത്. 30-ലധികം ഭാഷകളിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ട ഈ പുസ്തകം അർമേനിയൻ സാഹിത്യത്തിലെ ഒരു ക്ലാസിക് ആയി ഇന്നും നിലകൊള്ളുന്നു.
ദൈവത്തിന്റെ കാരുണ്യത്തിന്റെ വലിയ വക്താവായിരുന്നു വിശുദ്ധ ഗ്രിഗറി. തന്റെ പ്രാർഥനകളിൽ അദ്ദേഹം ലോകത്തിലെ എല്ലാ മനുഷ്യരുടെയും, പ്രത്യേകിച്ച് ശത്രുക്കളുടെയും പാപങ്ങൾ സ്വന്തം ചുമലിലേറ്റുകയും അവർക്കായി കരുണ യാചിക്കുകയും ചെയ്തു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രാർഥനകൾ അങ്ങേയറ്റം വ്യക്തിപരവും ദൈവത്തോടുള്ള അപേക്ഷകളുമായിരുന്നു.
“കർത്താവേ… മനുഷ്യവംശത്തിൽ നമ്മുടെ ശത്രുക്കളായവരെയും ഓർക്കണമേ, അവരുടെ പ്രയോജനത്തിനായി അവർക്ക് മാപ്പും കരുണയും നൽകണമേ. എന്നെ പീഡിപ്പിക്കുന്നവരെ നശിപ്പിക്കരുതേ, പക്ഷേ അവരെ പരിഷ്കരിക്കണമേ, ഈ ലോകത്തിലെ ദുഷ്ട വഴികളെ വേരോടെ പിഴുതെറിയണമേ, എന്നിലും അവരിലും നന്മ നടണമേ.” എന്ന് അദ്ദേഹം പ്രാർഥിച്ചു.
“എന്നെ പീഡിപ്പിക്കുന്നവരെ നശിപ്പിക്കരുതേ, മറിച്ച് അവരെ പരിഷ്കരിക്കണമേ” എന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്കുകൾ ക്രിസ്തുവിന്റെ സ്നേഹത്തിന്റെ ഉത്തമ ഉദാഹരണമാണ്. കൂദാശകളെയും വിശുദ്ധ കുരിശിനെയും നിഷേധിച്ചിരുന്ന അക്കാലത്തെ അബദ്ധവിശ്വാസങ്ങളെ (ടോൻഡ്രാകിയൻ പാഷണ്ഡത) തന്റെ രചനകളിലൂടെ അദ്ദേഹം ശക്തമായി പ്രതിരോധിച്ചു.
പരിശുദ്ധ കന്യകാമറിയത്തോടുള്ള ആഴമായ ഭക്തി ഗ്രിഗറിയുടെ കവിതകളിൽ നിഴലിക്കുന്നുണ്ട്. മാതാവിന്റെ അമലോത്ഭവത്തെയും നിത്യകന്യകാത്വത്തെയും കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്തുതിഗീതങ്ങൾ അർമേനിയൻ ആരാധനക്രമത്തിൽ ഇന്നും സജീവമാണ്. 1003-ൽ അന്തരിച്ച അദ്ദേഹത്തെ നരേക് ആശ്രമത്തിലാണ് അടക്കം ചെയ്തതെങ്കിലും, പിന്നീട് നടന്ന വംശഹത്യയുടെ ഭാഗമായി അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശവകുടീരം നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. എങ്കിലും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രാർഥനകളും സമാധാനത്തിന്റെ സന്ദേശവും ലോകമെമ്പാടുമുള്ള വിശ്വാസികൾക്ക് ഇന്നും വലിയൊരു ആത്മീയ വെളിച്ചമായി തുടരുന്നു.
