പത്താം നൂറ്റാണ്ടിൽ തെക്കൻ ഇറ്റലിയിലെ കലാബ്രിയയിലുള്ള റോസാനോയിലാണ് വിശുദ്ധ നിലൂസ് ജനിച്ചത്. ബൈസന്റൈൻ ഭരണത്തിൻ കീഴിലായിരുന്ന ആ പ്രദേശത്തെ ഗ്രീക്ക് ഭാഷയിലും സംസ്കാരത്തിലും അദ്ദേഹം വളർന്നു. വിവാഹിതനായിരുന്ന അദ്ദേഹം ഒരു മാരകമായ രോഗത്തെത്തുടർന്നാണ് സന്യാസ ജീവിതത്തിലേക്ക് തിരിഞ്ഞത്. രോഗമുക്തിക്ക് ശേഷം വിശുദ്ധ ബേസിലിന്റെ നിയമങ്ങൾ പിന്തുടരുന്ന സന്യാസിയായി മാറിയ അദ്ദേഹം, ഗ്രീക്ക്-ബൈസന്റൈൻ സന്യാസ പാരമ്പര്യം ഇറ്റലിയിൽ ഉറപ്പിക്കുന്നതിൽ പ്രധാന പങ്ക് വഹിച്ചു.
വിശുദ്ധ നിലൂസിനെ എഴുത്തുകാരുടെയും കലിഗ്രഫർമാരുടെയും രക്ഷാധികാരിയായി ആദരിക്കുന്നതിന് പ്രധാന കാരണം അദ്ദേഹത്തിന് എഴുത്തിനോടും കൈയെഴുത്തുപ്രതികളോടും ഉണ്ടായിരുന്ന അഗാധമായ താല്പര്യമാണ്. മഠാധിപതി എന്ന നിലയിൽ അദ്ദേഹം തന്റെ സന്യാസിമാരെ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ പകർത്താനും അവ മനോഹരമായി അലങ്കരിക്കാനും പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചു. അറിവ് പകരുന്നത് ഒരു പുണ്യപ്രവൃത്തിയായി അദ്ദേഹം കണ്ടു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലത്താണ് സന്യാസ മഠങ്ങൾ വിജ്ഞാനത്തിന്റെയും കലയുടെയും കേന്ദ്രങ്ങളായി മാറിയത്.
നിലൂസിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ പൈതൃകം 1004-ൽ റോമിന് സമീപം അദ്ദേഹം സ്ഥാപിച്ച ഗ്രോട്ടാഫെറാറ്റയിലെ ഗ്രീക്ക് കത്തോലിക്കാ മഠമാണ്. ഈ മഠം കലിഗ്രഫിയുടെയും ഗ്രീക്ക് ലിപികളുടെയും വലിയൊരു ശേഖരത്തിന് പ്രസിദ്ധമാണ്. ഇന്നും ഈ ആശ്രമം ബൈസന്റൈൻ ആരാധനാക്രമം പിന്തുടരുന്നു. പൗരസ്ത്യ-പാശ്ചാത്യ സഭകൾ തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസങ്ങളെ ദൈവമഹത്വത്തിനായുള്ള വൈവിധ്യങ്ങളായി കണ്ട അദ്ദേഹം, എല്ലാ അറിവുകളെയും അക്ഷരങ്ങളിലൂടെ സംരക്ഷിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു.
കേവലം ഒരു എഴുത്തുകാരൻ മാത്രമായിരുന്നില്ല അദ്ദേഹം, മറിച്ച് നീതിക്ക് വേണ്ടി ശബ്ദമുയർത്തിയ ആത്മീയ നേതാവ് കൂടിയായിരുന്നു. ഭരണാധികാരികളുടെയും മതമേലധ്യക്ഷന്മാരുടെയും തെറ്റായ നടപടികളെ അദ്ദേഹം സധൈര്യം വിമർശിച്ചു. എ.ഡി. 1005-ൽ അന്തരിച്ച അദ്ദേഹത്തെ കത്തോലിക്കാ സഭയും ഓർത്തഡോക്സ് സഭയും ഒരുപോലെ വിശുദ്ധനായി വണങ്ങുന്നു. ഇന്നും മനോഹരമായി എഴുതാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവരും ഗ്രന്ഥകാരന്മാരും വിശുദ്ധ നിലൂസിന്റെ മധ്യസ്ഥത തേടുന്നു.
